Вокладка

Анатацыя

Шосты том шасцітомнай серыі “Традыцыйная мастацкая культура беларусаў” падрыхтаваны па выніках комплекснага фольклорна-этнаграфічнага даследавання традыцыйнай мастацкай культуры рэгіёна Гомельскага Палесся, праведзенага калектывам супрацоўнікаў лабараторыі традыцыйнага мастацтва Беларускага дзяржаўнага інстытута праблем культуры з удзелам даследчыкаў Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, і складаееца з дзвюх кніг. У першую кнігу ўвайшлі матэрыялы, якія даюць уяўленне аб адметных асаблівасцях асноўных відаў і жанраў мясцовай традыцыйнай культуры: каляндарных і сямейных звычаяў і абрадаў, песеннага і інструментальнага фальклору. Выданне ілюстравана фотаграфічнымі і нотнымі матэрыяламі. Электронны дадатак змяшчае песні і інструментальную музыку.

Разлічана на навукоўцаў-гуманітарыяў, выкладчыкаў і студэнтаў вышэйшых і сярэдніх навучальных устаноў, настаўнікаў, работнікаў культуры, кіраўнікоў прафесійных і аматарскіх мастацкіх калектываў, шырокае кола зацікаўленых беларускім традыцыйным мастацтвам.

Змест

ПРАДМОВА — 5
ГОМЕЛЬСКАЕ ПАЛЕССЕ І ПАДНЯПРОЎЕ. В.С. Цітоў — 12

КАЛЯНДАРНЫЯ СВЯТЫ, ЗВЫЧАI I АБРАДЫ. Т.В. Валодзіна, Т.I. Кухаронак, І.Ю. Смірнова — 23

ЗІМОВЫЯ СВЯТЫ, ЗВЫЧАІ І АБРАДЫ — 43
Каляды — 43
У чаканні свята — 43
Першая куцця — 46
Ражаство — 52
Новы год — 53
Шчодры вечар — 53
Варожбы — 55
Свавольствы моладзі — 60
Калядныя абходы — 60
Калядныя вячоркі — 90
Вадохрышча — 99
Стрэчанне — 104
Гуканне вясны на Стрэчанне — 106
Песні зімы. Т.Б. Варфаламеева — 113

ВЕСНАВЫЯ СВЯТЫ, ЗВЫЧАІ І АБРАДЫ — 158
Масленіца — 158
Масленічныя дзяды — 158
Масленічныя стравы — 158
Масленічныя гулянні — 159
Гуканне вясны на Масленіцу — 161
Чырачка — 162
Запускі (Запусты, Загавіны) — 163
Вялікі пост — 164
Абраценне — 165
Аўдокі — 165
Саракі — 166
Гуканне вясны на Саракі — 168
Аляксей — 171
Серадапосце, сярэдахрэсце — 173
Пахвальная нядзеля — 173
Благавешчанне — 174
Забароны і правілы — 174
Адкрыванне зямлі — 176
Бусел у абраднасці Благавешчання — 177
Гуканне вясны і спевы на Благавешчанне — 177
Ваджэнне стралы — 182
Паленне вогнішчаў — 183
Вербніца — 184
Белая нядзеля — 186
Чысты чацвер — 187
“Чароўныя” рэчы — 189
Малая Усяношная — 190
Чацвергаванне — 191
Вялікая (Красная) пятніца — 191
Красна(я) субота — 192
Вялікдзень — 193
Велікодныя вогнішчы — 194
Ігра сонца — 195
Разгаўленне — 196
Наведванне могілак — 197
Абмен падарункамі — 198
Велікодныя гульні — 199
Велікодныя абходы — 200
Карагоды — 201
Ваджэнне стралы/сулы — 202
“Конопелюшка” — 204
“На сена” — 205
“Хрэн” — 205
“Проса” — 206
“Кроп” — 206
Велікодны тыдзень — 207
Градавая серада. Сухі чацвер — 207
Мяртвых Вялікдзень — 208
Праводная нядзеля — 210
Радунічныя дзяды — 211
Радуніца — 212
Кармленне душ — 214
Юр’я — 215
Земляробчы цыкл юраўскіх абрадаў — 216
Абходы нівы — 216
Тураўскі карагод — 217
Жывёлагадоўчы цыкл юраўскіх абрадаў — 220
Першы выган жывёлы — 220
Сумесная трапеза ў полі — 223
Раса ў юраўскіх звычаях — 223
Прастольнае свята — 224
Паленне вогнішчаў — 225
Мікола веснавы — 225
Ушэсце — 226
Карагоды — 228
Ваджэнне і пахаванне стралы — 231
Тройца — 235
Траецкія дзяды — 235
Траецкая зеляніна — 236
Гулянні — 239
Хрэсны ход — 242
Русальны тыдзень — 243
Градавая серада і Сухі чацвер — 246
Провады русалкі — 246
Аброчны дзень — 249
Дзевятуха — 249
Песні вясны. Т.Б. Варфаламеева — 250

ЛЕТНІЯ СВЯТЫ, ЗВЫЧАІ І АБРАДЫ — 309
Купалле — 309
Збор і асвячэнне зёлак — 309
Гульні маскіраваных — 310
Вянкі — 311
Варажба — 311
Засцярогі ад ведзьмаў — 313
Купальская ноч — 317
Купальскае вогнішча — 317
Свавольствы моладзі — 321
Пошукі папараць-кветкі — 321
Рытуальнае абліванне — 323
Сустрэча ўзыходу сонца — 323
Пятрок — 323
Аброчны дзень — 325
Ілля — 326
Жніўныя звычаі і абрады — 327
Зажынкі — 328
Першы сноп — 332
Жніво — 333
Дажынкі — 337
“Барада” — 337
Дажынкавы вянок — 339
Апошні сноп — 340
Гулянні — 341
Песні лета. Т.Б. Варфаламеева — 342

ВОСЕНЬСКІЯ СВЯТЫ, ЗВЫЧАІ І АБРАДЫ — 367
Першы Спас. Макавей — 367
Яблычны Спас — 369
Першая Прачыстая — 371
Галавасек — 372
Чуда — 374
Другая Прачыстая — 376
Уздзвіжанне — 376
Пакровы — 378
Казанская — 380
Дзяды — 380
Памінальная вячэра — 382
Запрашэнні дзядоў на вячэру — 386
Правілы і забароны на Дзяды — 387
Міхайла — 388
Піліпаўскі пост. Святы першазім’я — 389
Увядзенне — 390
Юр’я — 391
Андрэй — 391
Варвары — 392
Мікола — 393
Свяча — 394
Піліпаўскія вячоркі — 399
Песні восені. Т.Б. Варфаламеева — 411

СЯМЕЙНЫНЯ ЗВЫЧАI I АБРАДЫ. Т.Б. Варфаламеева — 427

РАДЗІНЫ — 434
Абрады і звычаі дародавага перыяду — 434
Роды — 436
Звычаі і абрады пасляродавага перыяду — 438
Першае купанне — 438
Выкормліванне. Абярэгі ад сурокаў — 439
Адведкі. Кумы — 441
Хрышчэнне. Імянарачэнне — 442
Хрэсьбіны — 444
Звычаі і абрады першага году жыцця дзіцяці — 449
Песні ў абрадзе радзін — 450

ВЯСЕЛЛЕ — 458
Перадвясельны перыяд — 461
Сватанне, заручыны — 461
Каравай — 474
Ёлка — 486
Перыяд вяселля — 493
Першы дзень вяселля — 493
Малады збіраецца і едзе да маладой — 493
Апрананне маладой — 506
Прыезд маладога — 511
Вянчанне — 544
Застолле ў хаце маладой. Падзел каравая — 547
Ад’езд маладой да маладога — 555
Прыезд да маладога — 568
Завіванне маладой — 576
Другі дзень — 581
Трэці і наступныя дні. Пярэзвы — 589

ПАХАВАННЕ — 593
Падрыхтоўка да смерці — 593
Прадвесце смерці — 594
Перадсмяротны стан — 594
Нябожчык у хаце — 597
Абмыванне і апрананне нябожчыка — 598
Труна — 601
Развітанне з нябожчыкам у хаце — 604
Вынас труны. Шэсце на могілкі — 605
На могілках — 608
Памінальны “абед” — 610
Пра асаблівасці пахавання і памінання самагубцаў — 613
Пахавальныя галашэнні — 614

ПАЗААБРАДАВЫЯ ПЕСНI. Т.Б. Варфаламеева — 637

IНСТРУМЕНТАЛЬНАЯ МУЗЫКА. М.А. Козенка — 749

НАЙГРЫШЫ, ПРЫМЕРКАВАНЫЯ ДА АБРАДАЎ — 756
Найгрышы, прымеркаваныя да вяселля — 756

ПАЗААБРАДАВЫЯ НАЙГРЫШЫ — 769
Сольныя найгрышы — 769
Скрыпічныя найгрышы — 769
Гармонікавыя найгрышы — 799
Баянныя найгрышы — 842
Ансамблевыя найгрышы — 853

ЗВЕСТКІ ПРА ЗАПІСЫ ПЕСЕНЬ І ІНСТРУМЕНТАЛЬНАЙ МУЗЫКІ. — 880

Звязаныя лакацыі

  1. “Старая полька” / найгрыш, аўдыё — аг. Глушкавічы, Лельчыцкі раён
  2. Як на рэчанькі, да й на Ердані / песня, тэкст,аўдыё — в. Новая Лутава, Лоеўскі раён
  3. Чырвона каліна / песня, тэкст,аўдыё — в. Новае Палессе, Лельчыцкі раён
  4. Ці й у цебе, перэпёлко, да голоўка боліць / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  5. Хадзіла галота да кругом балота / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  6. Тын высокі, тын высокі, а я пераскочу / песня, тэкст,аўдыё — в. Новая Лутава, Лоеўскі раён
  7. Старадаўняя полька / найгрыш, аўдыё — в. Жмурнае, Лельчыцкі раён
  8. Старадаўнi беларускі вальс / найгрыш, аўдыё — в. Заводны Востраў, Мазырскі раён
  9. Полька, гармонік, барабан, бярдо да кроснаў / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  10. Полька “Смех” / найгрыш, аўдыё — в. Скрыгалаў, Мазырскі раён
  11. Полька “Скарадзянская” / найгрыш, аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  12. Полька “Заёнцы” / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  13. Полька “Дзедава” / найгрыш, аўдыё — гп Лоеў, Лоеўскі раён
  14. Полька Кісліцкага / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  15. Полька / найгрыш, аўдыё — гп Лельчыцы, Лельчыцкі раён
  16. Полька / найгрыш, аўдыё — в. Жмурнае, Лельчыцкі раён
  17. Па сярэбранай раке / песня, тэкст,аўдыё — в. Бярозкі, Брагінскі раён
  18. Ох, а Йванкова й маці / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  19. Ой, іду я дорогою / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  20. Ой, чырочко-пташэчко / песня, тэкст,аўдыё — в. Тонеж, Лельчыцкі раён
  21. Ой, хадзіця на заручыны / песня, тэкст,аўдыё — в. Новая Лутава, Лоеўскі раён
  22. Ой, у лузе на зялёным дубе / песня, тэкст,аўдыё — в. Казацкія Балсуны, Веткаўскі раён
  23. Ой, там деўка по грыбы ходіла / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  24. Ой, посею канапелюшкі на высокой горэ / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  25. Ой, пожэну на яр тавар, на гору целята / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  26. Ой, ну-ну, коза, ой, ну-ну, сіва / песня, тэкст,аўдыё — в. Лутоўе, Жыткавіцкі раён
  27. Ой, запрагу сіву волы в ермо / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  28. Ой, да развівайся, да сухі дубе / песня, тэкст,аўдыё — в. Бярозкі, Брагінскі раён
  29. Ой, да развівайся, да сухі дубе / песня, тэкст,аўдыё — в. Бярозкі, Брагінскі раён
  30. Ой, вол бушуе – весну чуе / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  31. Ой, ветрыку ты, буйнесенькой / песня, тэкст,аўдыё — в. Тонеж, Лельчыцкі раён
  32. Ой ты, ёлочко, борова / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  33. Ой ты, салавей, ой ты, шчабятун / песня, тэкст,аўдыё — в. Бярозкі, Брагінскі раён
  34. Ой ты, дзевчыно, ты похучэе зелье / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  35. Нашэ поле шырэй / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  36. Найгрыш “Старыя каляды” / найгрыш, аўдыё — аг. Глушкавічы, Лельчыцкі раён
  37. Найгрыш на бёрдах / найгрыш, тэкст,аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  38. Найгрыш на бёрдах / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  39. Найгрыш да танца “Чобаты” / найгрыш, аўдыё — аг. Глушкавічы, Лельчыцкі раён
  40. Найгрыш да танца “Каханачка” / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  41. Найгрыш да танца “Дзеражыцкі шандыпель” / найгрыш, тэкст,аўдыё — гп Лоеў, Лоеўскі раён
  42. Мне цепер маці трэба / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  43. Марш / найгрыш, аўдыё — аг. Верасніца, Жыткавіцкі раён
  44. Лявоніха / найгрыш, аўдыё — аг. Глушкавічы, Лельчыцкі раён
  45. Лецелі галочкі й у тры радочкі / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  46. Кормелюта / песня, тэкст,аўдыё — аг. Стадолічы, Лельчыцкі раён
  47. Каліно-маліна / песня, тэкст,аўдыё — аг. Старое Высокае, Ельскі раён
  48. Каліна-маліна под яром стояла / песня, тэкст,аўдыё — в. Рычоў, Жыткавіцкі раён
  49. Дзе ты, гуско, летала-летала / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  50. Да ўжэ вечар вечарэя, галасок таней / песня, тэкст,аўдыё — в. Бярозкі, Брагінскі раён
  51. Да подай, маці, ключы / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  52. Да люлі-люлі, да ты ж, мое дзіцятко / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  53. Вясельны марш, гармонік, барабан / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  54. Вясельны марш / найгрыш, аўдыё — в. Бярозаўка, Калінкавіцкі раён
  55. Вясельны марш / найгрыш, аўдыё — в. Аціркі, Петрыкаўскі раён
  56. Волы мое, половые / песня, тэкст,аўдыё — в. Новае Палессе, Лельчыцкі раён
  57. Весняночка й паняночка / песня, тэкст,аўдыё — в. Казлы, Ельскі раён
  58. Васіль ты мой, васілёчэк / песня, тэкст,аўдыё — в. Барталамееўка, Веткаўскі раён
  59. В Чысты чэцьвер, повечэравшы / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  60. А-а-ай, люлі / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  61. А ўсе горы зелянеюць / песня, тэкст,аўдыё — в. Новая Лутава, Лоеўскі раён
  62. А крывого танца / песня, тэкст,аўдыё — Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
  63. Ў пана Валодзі двур абгарожан / песня, тэкст,аўдыё — в. Новая Лутава, Лоеўскі раён
  64. Із суботонькі на недзеленьку годзіна / песня, тэкст,аўдыё — в. Новае Палессе, Лельчыцкі раён
  65. Ігрушка / песня, тэкст,аўдыё — Навасёлкі, Хойніцкі раён
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 06.01.2026 20:41:26

Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Відэакурсы па этнаграфіі

Самы час вучыцца анлайн! Нашы відэакурсы размешчаны на адукацыйнай платформе Stepik.org і акрамя відэа утрымліваюць праверачныя тэсты для самакантролю.

Запісацца

Выкладчык: Уладзімір Лобач

Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў

Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.

Запісацца

Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі

Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў

Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.