2026 - Лабачэўская, В. А. Дзейнасць М. Я. Грынблата як даследчыка народнага мастацтва і куратара мастацкіх промыслаў БССР у 1930–1970-я гг.
Поўная назва (для бібліяграфій)
Title (EN)
Аўтар(ы)
Выданне, дзе апублікаваны
Дзе пачытаць (спасылкі)
Інфармацыя пра аўтара
Лабачэўская Вольга Аляксандраўна – доктар мастацтвазнаўства, незалежны даследчык. E-mail: volga.lobachevskaya@gmail.com
Информация об авторе
Volha Labacheuskaya – Doctor of Art Hi-story, independent researcher. E-mail: volga.lobachevskaya@gmail.com
Ключавыя словы
Ключевые слова
Keywords
Звязаныя персаналіі
Звязаныя сэрыі
Гады публікацыі
Звязаныя лакацыі
Аннотация
В статье рассмотрена сфера научной и практической деятельности известного белорусского этнографа Моисея Яковлевича Гринблата (1905–1983) – изучение народного декоративно-прикладного искусства и его кураторское участие в развитии художественных промыслов в БССР в период 1930–1970-х гг., которые ранее не были акцентированы биографами ученого. На основе критического анализа опубликованных работ, изучения материалов архивов (Национальный архив Республики Беларусь, Белорусский государственный архив-музей литературы и искусства, рукописный фонд Центральной научной библиотеки им. Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси) освещается вклад ученого в исследование традиций белорусского народного искусства и ремесел. Акцент сделан на применении этнографам искусствоведческого подхода, категорий и методов анализа художественной природы народного искусства. Сделан вывод, что труды М. Я. Гринблата заложили основу искусствоведческого изучения народного искусства в Беларуси, объективно содействовали формированию самостоятельной междисциплинарной области белорусской академической науки, которая сочетает подходы и методы этнографии и искусствоведения. Впервые уделено внимание кураторскому участию ученого в практической реализации задач по использованию и развитию традиции белорусского народного искусства в деятельности художественных промыслов республики.
Summary
The article examines the scholarly and practical activities of the prominent Belarusian ethnographer Moisey Grinblat (1905–1983), focusing on his study of folk decorative and applied art and his curatorial involvement in the development of artistic crafts in the Belorussian Soviet Socialist Republic (BSSR) during the 1930s–1970s – aspects that have not previously been emphasized by the scholar’s biographers. Based on a critical analysis of published works and an examination of archival materials (the National Archives of the Republic of Belarus, the Belarusian State Archive-Museumof Literature and Art, and the Manuscript Collection of the Yakub Kolas Central Scientific Library
of the National Academy of Sciences of Belarus), the article elucidates Grinblat’s contribution to the study of the traditions of Belarusian folk art and crafts. Particular emphasis is placed on the ethnographer’s application of art-historical approaches, categories, and methods for analyzing the artistic nature
of folk art. The study concludes that Grinblat’s works laid the foundations for the art-historical study of folk art in the republic and objectively contributed to the formation of an independent interdisciplinary field within Belarusian academic scholarship that integrates the approaches and methods of ethnography and art history. For the first time, the article also addresses Grinblat’s curatorial participation in the practical implementation of objectives related to the use and development of Belarusian folk art traditions within the activities of the republic’s artistic crafts
Спіс літаратуры
Бандарчык 1972 – Бандарчык, В. К. Гісторыя беларускай савецкай этнаграфіі / В. К. Бан-
дарчык. – Мн. : Навука і тэхніка, 1972. – 168 с.
Беларусы 1999 – Беларусы: у 8 т. Т. 3 : Гісторыя этналагічнага вывучэння / склад. В. К. Бан-
дарчык ; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. – Мн. : Бел. навука, 1999. – 365 с.
Беларускае 1951 – Беларускае народнае мастацтва.– Мн. : Выд. АН БССР, 1951. Т. 1. : Ткацтва, каўрадзелле, вышыванне, вязанне, набойка. – 103 с.
Беларускі 1953 – Беларускі народны арнамент / Савет прамысловай кааперацыі БССР. – Мн. : [б. в.], 1953. – [137 с.]
Беларуская 1968 – Беларуская народная архітэктурная разьба. – Мн. : Дзярж. выд-ва БССР, 1968. – 92 с.
Беларуская 1972 – Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка: бібліяграфічны паказальнік (1945–1970) / АН БССР, ІМЭФ / склад.: М. Я. Грынблант. – Мн. : Навука і тэхніка, 1972. – 386 с.
Грынблат 1940 – Гринблат, М. Белорусское народное творчество // Искусство Советской Белоруссии / М. Грынблат. – М. : Искусство ; Л., 1940. – С. 121–146.
Грынблат 1955 – Грынблат, М. Я. Карыснае выданне / М. Я. Грынблат // Літаратура і ма-
стацтва. – 1955. – 26 ліст.
Грынблат 1957 – Грынблат, М. Я. Сялянскія промыслы і рамёствы ў ХІХ – пачатку ХХ ст. / М. Я. Грынблат // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. – 1957. – № 2. – С. 47–61.
Грынблат 1958 – Грынблат, М. Я. Новыя з’явы ў быце калгаснай вёскі (Спроба этнаграфічнага вывучэння калгаса «Бальшавік» Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці) / М. Я. Грынблат, Л. А. Малчанова // Беларускі этнаграфічны зборнік / АН БССП. – Мн. : Выд. АН БССР, 1958. – С. 5–121. (Працы Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору).
Грынблат, М. Я. Адзенне / М. Я. Грынблат // Беларуская савецкая энцыклапедыя / гал. рэд.
П. У. Броўка. – Т. 1 : А – Афіна. – Мн. , 1969. – С. 103–104.
Грынблат 2025 – Міхаіл Якаўлевіч Грынблат. Да 120-годдзя з дня нараджэння: Бібліягра-
фічны спіс / падрыхт. І. Смірнова / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Аддзел фалькларыстыкі і культуры славянскіх народаў. – Мн. : [б. в.], 2025. – 20 с.
Грынблят 1928 – Грынблят, М. Этнаграфічнае вывучэнне каўтуна / М. Грынблят // Інстытут беларускай культуры. Запіскі Аддзела гуманітарных навук. – Менск, 1928. – Кн. 4. : Працы кафедры этнаграфіі. Т. 1. Сш. 1. – С. 127–153.
Захаркевіч 2016 – Захаркевіч, С. Як гартавалася сталь: Станаўленне беларускага савецкага этнолага Маісея Якаўлевіча Грынблата / С. Захаркевіч // Беларускі фальклор : Матэрыялы і даследаванні : зб. навук. прац. – Мн.: Бел. навука, 2016. – Вып. 3. – С. 505–518.
Захаркевіч 2017 – Захаркевіч, С. Барацьба за заходнія этнаграфічныя граніцы Беларусі: дзейнасць беларускага савецкага этнографа М. Я. Грынблата падчас Другой сусветнай вайны / С. Захаркевіч // Традиции университета: от Франциска Скорины до современности: сб. матер. Междунар. научн. конф., Минск, 26–27 окт. 2017 г. / ред.: С. Н. Ходин [и др.]. – Мн. : Изд. центр БГУ, 2017. – С. 88–97.
Захаркевіч 2018 – Захаркевіч, С. Первый исследователь этнических меньшинств и межэт-
нических отношений в Беларуси в отечественной этнографии: Моисей Яковлевич Гринблат / С. А. Захаркевич // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі : зб. арт. / НАН Беларусі, ДНУ «Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры», філіял «Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы». – 2018. – Вып. 25. – С. 146–150.
Елатомцева 1966 – Елатомцева, И. Художественная керамика Советской Беларуси / И. Елатамцева. – Мн. : Наука и техника, 1966. – 192 с.
Лабачэўская 2021 – Лабачэўская, В. Патрыятычная міфалогія беларускага арнаменту прафесара М. С. Кацара / В. Лабачэўская // Беларускі фальклор : матэрыялы і даследаванні : зб. навук. пр. – Мн. : Бел. навука, 2021. – Вып. 8. – С. 9–44.
Лабачэўская 2024 – Лабачэўская, В. А. Экспедыцыя Вацлава Ластоўскага 1928 году: захаваная спадчына / уклад., аўт. тэксту і камент. В. А. Лабачэўская; пад рэд. К. Мацкевіч. – Лёндан : Skaryna Press ; Варшава : Czabor Publishing, 2024. – 256 с.: іл.
Лабачэўская 2024а – Лабачэўская, В. А. Экспедыцыя Вацлава Ластоўскага 1929 г. у Семежава з ваколіцамі і Капыль / В. А. Лабачэўская // Беларускі гістарычны часопіс. – 2024. – № 6. –
С. 34–39.
Лабачэўская 2025 – Лабачэўская, В. Вацлаў Ластоўскі — мастак, калекцыянэр, мастацтва-
знаўца: старонкі да біяграфіі / В. Лабачэўская // «Новым імкнененьням даць новыя формы». Вацлаў Ластоўскі і культурны дыскурс 1920-х гадоў / рэд.: Уладзіслаў Гарбацкі, Вольга Лабачэўская і Яніна Лаўнік = “Novym imknieńniam dać novyja formy”. Vacłaŭ Łastoŭski i kulturny dyskurs 1920-ch hadoŭ : materyjały mižnarodnaj kanferencyi da 140-hodździa Vacłava Łastoŭskaha, Londan, 10–11 listapada 2023 / Uładzisłaŭ Harbacki, Volha Łabačeŭskaja i Janina Łaŭnik (red.). – Лёндан : Skaryna Press, 2025. – С. 153–178.
Ластоўскі – Власт [Ластоўскі, В. Ю.] Інструкцыя для зьбіраньня рэчаў у этнаграфічныя аддзелы музеяў / Власт [В. Ю. Ластоўскі] // Наш край. – 1927. – № 8–9. – С. 66–73.
Мастацкія рамёствы 1947 – Мастацкія рамёствы Беларусі: Пуцевадзіцель па выстаўцы мастацкіх вырабаў Прамкааперацыі / склад. А. Палеес, М. Грынблат. – Мн. : [б. в.], 1947. – 29 с.
Навука 1931 – «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі / Беларуская акадэмія навук, Ін-т філасофіі. – Менск, 1931. – Т. І, ч. 3 : Этнаграфія. Музейная справа / Л. Бабровіч
[і інш.]. – C. 182–183.
Этналогія 2009 – Этналогія Беларусі / Т. А. Навагродскі [і інш.]. – Мн. : БДУ, 2009. – 335 с.
БДАМЛМ 1 – Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва. – Ф. 12. Воп. 1. Адз. зах. 125. Арк. 7–19.
БДАМЛМ 2 – Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва. – Ф. 12. Воп. 1. Адз. зах. 277. Арк. 35–44.
НАРБ 1 – Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусі. – Ф. 340. Воп. 4. Адз. зах. 407. Арк. 114, 115, 211.
НАРБ 2. – Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусі. –Ф. 340. Воп. 4. Адз. зах. 407. Ар. 25, 165.
НАРБ 3. – Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусі. – Ф. 393. Воп. 1. Спр. 132.
ЦНБ НАНБ – Цэнтральная навукова бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі, фонд рукапісаў. – Ф. 42. Воп. 1. Адз. зах. 1370, 1392, 1394, 1401.
References
Bandarčyk 1972 – Bandarčyk, V. K. Historyja belaruskaj savieckaj etnahrafii [History of Belarusian Soviet Ethnography] / V. K. Bandarčyk. – Mn. : Navuka i technika, 1972. – 168 p. [in Belarusian]
Bielarusy 1999 – Bielarusy [Belarusians] : in 8 vols. / comp. V. K. Bandarčyk; IMEF. – Mn. : Bel. navuka, 1999. – Vol. 3 : Historyja etnalahičnaha vyvučennja [History of Ethnological Study]. – 365 p. [in Belarusian]
Bielaruskaje 1951 – Bielaruskaje narodnaje mastactva [Belarusian Folk Art]. – Mn. : Vyd-va Akad. Navuk BSSR, 1951. – Vol. 1 : Tkactva, kaŭradzel’le, vyshyvanne, vyazanne, nabojka [Weaving, Carpet Making, Embroidery, Knitting, Textile Printing] – 103 p. [in Belarusian]
Bielaruski 1953 – Bielaruski narodny ornament [Belarusian Folk Ornament] / Savet pramyslovaj kaaperacyi BSSR. – Mn., 1953. – 137 p. [in Belarusian]
Bielaruskaja 1968 – Bielaruskaja narodnaja architektŭrnaja raz’ba [Belarusian Folk Architectural Woodcarving]. – Mn. : Dzjarž. vyd-va BSSR, 1968. – 92 p. [in Belarusian]
Bielaruskaja 1972 – Bielaruskaja etnahrafija i falklarystyka: biblijahrafičny pakazalnik (1945–1970) [Belarusian Ethnography and Folkloristics: A Bibliographic Index (1945–1970)] / AN BSSR, IMEF; comp. M. Ja. Hrynblat. – Mn. : Navuka i technika, 1972. – 386 p. [in Belarusian]
Grinblat 1940 – Grinblat, M. Belorusskoje narodnoje tvorčestvo [Belarusian Folk Creativity] /
M. Grinblat // Iskusstvo Sovetskoj Belorussii [Art of Soviet Belarus]. – M. : Iskusstvo; Leningrad, 1940. – P. 121–146. [in Russian]
Grynblat 1955 – Grynblat, M. Ja. Karysnae vydanne [Useful Publication] / M. Ja. Grynblat // Litaratura i mastactva [Literature and Art]. – 1955. – 26 list. [in Belarusian]
Grynblat 1957 – Grynblat, M. Ja. Sialianskija promysly i ramiostvy ŭ XIX – pačatku XX st. [Pea-
sant Crafts and Trades in the 19th and Early 20th Centuries] / M. Grynblat // Viesci AN BSSR. Seryja hramadskich navuk [Bulletin of the Academy of Sciences of the BSSR. Social Sciences Series]. – 1957. – № 2. – P. 47–61. [in Belarusian]
Grynblat, Malčanava 1958 – Grynblat, M. Ja. Novyja z’javy ŭ bycie kalhasnaj vjoski (Sproba etnahrafičnaha vyvučennja kalhasa “Bal’šavik” Chojnіckaha rajona Homiel’skaj voblasci) [New Phenomena in the Everyday Life of a Collective Farm Village: An Attempt at an Ethnographic Study
of the “Balshavik” Collective Farm in the Chojnіki District of the Homiel’ Region] / M. Ja. Grynblat; L. Malčanava // Bielaruski etnahrafičny zbornik [Belarusian Ethnographic Collection]. – Mn. : Vyd-va AN BSSR, 1958. – P. 5–121. [in Belarusian]
Grynblat 2025 – Michail Jakaŭlevič Grynblat. Da 120-hoddzja z dnja naradžennja: biblijahrafičny spis [Mikhail Yakovlevich Grynblat. To the 120th Anniversary of His Birth: Bibliographic List] / prep. by I. Smirnova. – Mn., 2025. – 20 p. [in Belarusian]
Grynbljat 1928 – Grynbljat, M. Etnahrafičnaje vyvučennje kaŭtuna [Ethnographic Study of the Kautun] / M. Grynbljat // Instytut bielaruskaj kultury. Zapiski Addzela humanitarnych navuk. – Mn., 1928. – Bk. 4. Vol. 1. Iss. 1. – P. 127–153. [in Belarusian]
Zacharkievič 2016 – Zacharkievič, S. Jak hartaŭalasja stal’: Stanaŭĺennje bielaruskaha savieckaha etnolaha Maiseja Jakaŭleviča Grynblata [How Steel Was Tempered: The Formation of the Belarusian Soviet Ethnologist Moisei Yakovlevich Grynblat] / S. Zacharkievič // Bielaruski falklor: materyjaly
i dasledavanni. – Mn. : Biel. navuka, 2016. – Iss. 3. – P. 505–518. [in Belarusian]
Zacharkievič 2017 – Zacharkievič, S. Barac’ba za zachodnija etnahrafičnyja hranicy Bielarusi: dzejnasc’ bielaruskaha savieckaha etnohrafa M. Ja. Grynblata padčas Druhoj susvietnaj vajny [The Struggle for the Western Ethnographic Borders of Belarus during World War II] / S. Zacharkievič // Tradycyi universiteta: ad Franciska Skaryny da sučasnasci. – Mn. : Izd. centr BDU, 2017. – P. 88–97. [in Belarusian]
Zacharkevich 2018 – Zacharkievič, S. Pervyy issledovatel’ etnicheskikh men’shinstv i mezhetni-
cheskikh otnosheniy v Belarusi v otechestvennoy etnografii: Moisey Yakovlevich Grinblat [The first researcher of ethnic minorities and interethnic relations in Belarus in domestic ethnography: Moisei Yakovlevich Grinblat] / S. Zacharkevich // Pytanni mastactvaznaŭstva, etnalohii i falklarystyki. – 2018. – Iss. 25. – P. 146–150. [in Russian]
Elatamtseva 1966 – Elatamtseva, I. Chudozhestvennaja keramika Sovetskoj Belorussii [Artistic Ceramics of Soviet Belarus] / I. Elatamtseva. – Mn. : Nauka i technika, 1966. – 192 p. [in Russian]
Labačeŭskaja 2024 – Labačeŭskaja, V. A. Ekspiedycyja Vaclava Lastoŭskaha 1928 hodu: zachavanaja spadčyna [The 1928 Expedition of Vaclav Lastouski: Preserved Heritage] / V. A. Labačeŭskaja. – London : Skaryna Press ; Warsaw : Czabor Publishing, 2024. – 256 p., il. [in Belarusian]
Labačeŭskaja 2024a – Labačeŭskaja, V. A. Ekspiedycyja Vaclava Lastoŭskaha 1929 h. u Siemiežava z vakolicami i Kapyl’ [The 1929 Expedition of Vaclaŭ Lastouski to Siemiežava and Kapyl] / V. A. Labačeŭskaja // Belaruski histaryčny časopis. – 2024. – № 6. – P. 34–39. [in Belarusian]
Labačeŭskaja 2025 – Labačeŭskaja, V. Vaclaŭ Lastoŭski – mastak, kalekcyjaner, mastactvaznaŭca: staronki da bijahrafii [Vaclav Lastouski as Artist, Collector, and Art Historian] / V. Labačeŭskaja // “Novym imknienniam dać novyja formy”. Vaclav Lastoŭski i kulturny dyskurs 1920-ch hadoŭ. – London : Skaryna Press, 2025. – P. 153–178. [in Belarusian]
Lastoŭski 1927 – Vlast [Lastoŭski, V. Ju.]. Instrukcyja dla z’birannja rečaŭ u etnahrafičnyja addziely muzejaŭ [Instruction for Collecting Objects for Ethnographic Museum Departments] / Vlast // Naš kraj. – 1927. – № 8–9. – P. 66–73. [in Belarusian]
Mastackija ramiostvy 1947 – Mastackija ramiostvy Belarusi: pucievadziciel’ pa vystaŭcy mastackich vyrobaŭ pramkaaperacyi [Artistic Crafts of Belarus: Exhibition Guide]. – Mn., 1947. – 29 p. [in Belarusian]
Navuka 1931 – “Navuka” na službie nacdemaŭskaj kontrrevaljucyi [“Navuka” in the Service
of National-Democratic Counter-Revolution]. – Mn., 1931. – P. 182–183. [in Belarusian
Etnalohija 2009 – Etnalohija Belarusi [Ethnology of Belarus] / T. A. Navahrodski [et al.]. – Mn. : BDU, 2009. – 335 p. [in Belarusian]
BDAMLM 1 – Belaruski dzyaržaŭny archiŭ-muzej litaratury i mastactva. Fond 12. Inventory 1. File 125.
BDAMLM 2 – Belaruski dzyaržaŭny archiŭ-muzej litaratury i mastactva. Fond 12. Inventory 1. File 277.
NARB 1 – Nacyjanal’ny archiŭ Respubliki Belarusi. Fond 340. Inventory 4. File 407. Sheets 114–115.
NARB 2 – Nacyjanal’ny archiŭ Respubliki Belarusi. Fond 340. Inventory 4. File 407. Sheets 25, 165.
NARB 3 – Nacyjanal’ny archiŭ Respubliki Belarusi. Fond 393. Inventory 1. File 132.
CNB NANB – Centralnaja navukovaja biblijateka imia Jakuba Kolasa NAN Belarusi, Manuscripts Department. Fond 42. Inventory 1. Files 1370, 1392, 1394, 1401.
Каментароў — 0
Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.