Пацюпа Юры Віктаравіч – старшы навуковы супрацоўнік Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (вул. Сурганава, 1, корп. 2, 220072, г. Мінск, Рэспубліка Беларусь). E-mail: paciupa@gmail.com
В качестве частного объекта исследования анализируется наиболее полное
и представительное собрание белорусских народных сказок о животных из серии «Белорусское народное творчество» и критически пересматривается жанровый состав сборника, описываются структурные отличия сюжетов, указывается на их первостепенное значение в определении жанров в противовес популярному тематическому фабульному определению. В статье среди прочих жанров особенно отмечена фольклорная басня как жанр, во многом отличающийся от сказки. Этому отличию уделяется особое внимание, отмечается бинарная струк-
тура, характерная для басенных сюжетов и являющаяся, как утверждается в исследовании, порождающим фактором дидактизма басни. Помимо басни, в составе сборника отмечены такие жанры, как легенда, небылица, побаска, быличка и собственно сказка, которой автор отказывает в дидактической функции. Вторая половина статьи посвящена сказкам о животных, разговор о которых начинается со сравнения их с волшебными сказками, которые часто нарушают требование Аристотеля по отношению к фабуле как единичному событию. Сказки
о животных в статье делятся на две категории: кумулятивные и новеллистические, тем самым расширяется понятие «новеллистический» относительно темы и суживается относительно структуры, сводится к остросюжетности, которая достигается двумя финальными приема-
ми: «хитрый способ» и «перевертыш». Кумулятивные сказки, в свою очередь, делятся также
по структуре сюжета на дуративные (бесконечные) и терминативные (предельные), а новеллистические – на авантюры и притчи (близкие к басням). В ходе исследования пересматривается распространенный в последнее время в отечественной фольклористике термин контаминация, предлагается чаще использовать более нейтральный термин комбинация. Контаминация как таковая не отметается, но рекомендуется более избирательное и ответственное ее применение по отношению к многофабульным сюжетам, которые могли быть таковыми изначально, а не возникать из смешения простейших сюжетов. Эта мысль иллюстрируется разбором двух популярных групп сказок о лисе и волке и о собаке и волке. На материале этих сказок показаны устойчивые сочетания элементарных сюжетов и привнесенные, случайные, то есть смешанные, контаминированные. Кроме контаминаций, отмечаются и такие процессы, как редукция сюжетов и конверсия кумулятивных в новеллистические. В конце исследования автор показывает, как в процессе литературной обработки унифицируется разнообразие фольклорных сказочных форм: из кумулятивной сказки устраняются повторы, придается сюжетам дидактика и т. д., так создается искаженное и популярное представление о народной сказке. В заключении рассматриваются перспективы создания обновленного указателя сюжетов – фабуляриума – с учетом жанровых и структурных особенностей, изложенных в статье.
The article analyzes the most complete and representative collection of Belarusian folk tales about animals from the “Belarusian Folklore” series as a specific object of study. It critically examines the collection’s genre composition, describing the structural differences in its plots and highlighting their primary importance in defining genres, as opposed to the popular thematic, story-driven definition. Among other genres, the article particularly highlights the folk fable as a genre that differs in many ways from the fairy tale. This distinction is emphasized, noting the binary structure characteristic of fable plots, which, as the study argues, is the driving force behind the fable’s didacticism. In addition to the fable, the collection also includes such genres as legend, tall tale, fable, short story, and the fairy tale itself, which the author denies any didactic function. The second half of the article is devoted to animal tales, a discussion that begins with a comparison to fairy tales, which often violate Aristotle’s requirement that the plot be a singular event. Animal tales in the article are divided into two categories: cumulative and novelistic. This broadens the concept of “novelistic”
in terms of theme and narrows it in terms of structure, reducing it to a plot-driven narrative achieved through two final devices: “cunning device” and “reversal”. Cumulative tales, in turn, are further
divided by plot structure into durative (endless) and terminative (limited), while novelistic tales are divided into adventures and parables (similar to fables). The study reexamines the term “contamination”, which has recently become widespread in Russian folklore studies, suggesting the more neutral term “combination” be used more frequently. Contamination as such is not dismissed, but a more selective and responsible application is recommended for multi-plot plots, which may have been such from the outset, rather than arising from a mixture of simple plots. This idea is illustrated by an analysis of two popular groups of fairy tales: the fox and the wolf and the dog and the wolf. These tales demonstrate stable combinations of elementary plots and introduced, random ones – that is, mixed, contaminated ones. In addition to contamination, processes such as plot reduction and the conversion of cumulative ones into novelistic ones are also noted. Finally, the author demonstrates how the diversity of folklore fairy tale forms is standardized through literary adaptation: repetitions are eliminated from cumulative tales, plots are given a didactic twist, etc., thus creating a distorted and popularized concept of the folk tale. In conclusion, the prospects for creating an updated plot index – a fabularium – are considered, taking into account the genre and structural features outlined in the article.
Аникин 1996 – Аникин, В. П. Теория фольклора : курс лекций / В. П. Аникин. – М. : МГУ, 1996. – 406 с.
Анталогія 2001 – Анталогія беларускай байкі / уклад. і прадм. І. Л. Янушкевіча. – Мн. : Ураджай, 2001. – 268 с. : іл.
Аристотель 1957 – Аристотель. Об искусстве поэзии / Аристотель ; пер. В. Г. Аппельрота ; рэд. коммент. Ф. А. Петровского. – М. : Госизд. худ. лит., 1957. – 183 с.
Барабанова 1989 – Барабанова, Л. П. Типология восточнославянской новеллистической сказки : автореф. дис. … канд. филол. наук / Барабанова Лариса Петровна ; АН БССР. Ин-т искусствоведения этнографии и фольклора. – Мн., 1989. – 19 с.
БНТ 1971 – Казкі пра жывёл і чарадзейныя казкі / склад. К. П. Кабашнікаў ; рэд. В. К. Бандарчык. – Мн. : Навука і тэхніка, 1971. – 496 с.
БНТ 1973 – Чарадзейныя казкі / склад. К. П. Кабашнікаў, Г. А. Барташэвіч ; рэд. В. К. Бандарчык. – Мн. : Навука і тэхніка, 1973. – Ч. 1. – 647 с.
БНТ 1974 – Жартоўныя песні / склад., сістэм. тэкстаў, уступ. арт. і камент. І. К. Цішчанкі ; муз. частка і ўступ. арт. да яе С. Г. Нісневіч ; рэд. А. С. Фядосік, Г. І. Цітовіч. – Мн. : Навука
i тэхніка, 1974. – 728 с. з нот.
БНТ 1978 – Чарадзейныя казкі. Ч. 2 / склад. К. П. Кабашнікаў, Г. А. Барташэвіч ; рэд.
В. К. Бандарчык. – Мн. : Навука і тэхніка, 1978. – 696 с.
Бонди 1977 – Бонди, С. М. О ритме / С. М. Бонди // Контекст 1976 : Литературно-теоретические исследования / отв. ред. А. С. Мясников. – М. : Наука, 1977. – С. 100–129.
Веселовский 1938 – Веселовский, А. Н. Собрание сочинений. Т. 16 : статьи о сказке (1868–1890) / А. Н. Веселовский ; подгот. М. К. Азадовского и В. Ф. Шишмарева ; отв. ред. В. М. Жирмунский. – М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1938. – 368 с.
Ведерникова 1972 – Ведерникова, Н. М. Контаминация как творческий прием в волшебной сказке / Н. М. Ведерникова // Русский фольклор. – Л. : Наука, 1972. – Т. 13 : Русская народная проза. – С. 160–165.
Виноградов 1937 – Виноградов, И. А. О теории новеллы / Иван Виноградов // Виноградов, И. А. Борьба за стиль : сб. ст. – Л. : Худ. лит., 1937. – С. 5–85.
ВФ 1993 – Восточнославянский фольклор : слов. науч. и нар. терминологии / отв. ред.
К. П. Кабашников. – Мн. : Наука и техника, 1993. – 478 с.
Выготский 1986 – Выготский, Л. С. Психология искусства / Л. С. Выготский ; предисл. А. Н. Леонтьева ; коммент. В. В. Иванова. – 3-е изд. – М. : Искусство, 1986. – 573 с.
Гаспаров 1971 – Гаспаров, М. Л. Античная литературная басня : (Федр и Бабрий) / отв. ред. Ф. А. Петровский. – М. : Наука, 1971. – 280 с.
Дапаможнік 1957 – Беларуская народна-паэтычная творчасць : дапам. для студэнтаў-філолагаў / скл. П. П. Ахрыменка. – Гомель : [б. в.], 1957. – 119 с.
Жолковский 1994 – Жолковский, А. К. Блуждающие сны и другие работы / А. К. Жолков-
ский ; ред. Н. Зорина. – М. : Наука : Изд. фирма «Восточ. лит.», 1994. – 427 с.
Зиновьев 1987 – Зиновьев, В. П. Быличка как жанр фольклора и ее современные судьбы / В. П. Зиновьев // Мифологические рассказы русского населения восточной Сибири / сост.
В. П. Зиновьева ; отв. ред. Р. П. Матвеев ; коммент., научн. аппарат В. П. Зиновьева, Г. Н. Зиновьевой, Н. Л. Новиковой. – Новосибирск : Наука, 1987. – 381–400.
Зуева 1992 – Зуева, Т. В. О жанровом выделении волшебных сказок / Т. В. Зуева // Сказка
и несказочная проза : межвузов. сб. науч. тр. / отв. ред. Н. И. Прокофьев, Т. В. Зуева. – М. : Прометей, 1992. – С. 24–51.
Каток 1977 – Каток – залаты лабок : беларускія народныя казкі пра жывёл / апрац.
А. Якімовіча ; маст. А. Волкаў. – Мн. : Маст. літ., 1977. – 144 с.
Каянідзі 2018 – Каянідзі, Л. Асаблівасці смаленскіх фальклорных казак, сабраных В. К. Яфрэ-менкавым : Сюжэтная сінтагматыка, семантыка, структура / Леанід Каянідзі // Беларускі фальклор : матэрыялы і даследаванні : зб. навук. пр. – Мн. : Бел. навука, 2018. – Вып. 11. – С. 119–140.
Каянідзі 2024 – Каянідзі, Л. Структурна-семіятычныя і гісторыка-генетычныя асаблівасці беларускіх казак «Кумаў ложак» («Расбойнік Мадэй») (СУС 756В) / Леанід Каянідзі // Беларускі фальклор : матэрыялы і даследаванні : зб. навук. пр. – Мн. : Бел. навука, 2024. – Вып. 11. – С. 62–86.
Квятковский 1966 – Квятковский, А. П. Поэтический словарь / А. П. Квятковский ; науч. ред. И. Роднянская. – М. : Сов. Энцикл., 1966. – 375 с.
Кербелите 1991 – Кербелите, Б. Историческое развитие структур и семантики сказок : (на материале литовских волшебных сказок) / Бронислава Кербелите ; отв. ред. М. В. Гацак. – Вильнюс : Вага, 1991. – 381 с.
Кербелите 2001 – Кербелите, Б. Типы народных сказаний : Структурно-семантическая классификация литовских этиологических, мифологических сказаний и преданий / Бронислава Кербелите. – СПб. : Европейский дом, 2001. – 605 с.
Кербелите 2005 – Кербелите, Б. Типы народных сказок : Структурно-семантическая классификация литовских народных сказок / Бронислава Кербелите. – М. : РГУ, 2005. – Ч. 1. – 230 с.
Кестхейи 1989 – Кестхейи, Т. Анатомия детектива : Следствие по делу о детективе / Тибор Кестхейи ; пер. с венг. Елены Тумаркиной ; предисл. Г. А. Анджапаридзе. – [Будапешт] : Корвина, 1989. – 261 с.
Крук 1989 – Крук, И. И. Восточнославянские сказки о животных : образы, композиция / И. И. Крук ; ред. К. П. Кабашников. – Мн. : Наука и техника, 1989. – 159 с.
Леви-Стросс 1985 – Леви-Стросс, К. Структура и форма : (размышления над одной работой Владимира Проппа) / К. Леви-Стросс // Зарубежные исследования по семиотике фольклора : сборник статей / сост. Е. М. Мелетинский, С. Ю. Неклюдов ; пер. Т. В. Цивьян. – М. : Наука, 1985. – С. 35–76.
Лорд 1994 – Лорд, А. Б. Сказитель / А. Б. Лорд ; пер. с англ. и коммент. Ю. А. Клейнера
и Г. А. Левинтона ; послесл. Б. Н. Путилова ; статьи А. И. Зайцева, Ю. А. Клейнера. – М. : Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 1994. – 368 с. – (Исследования по фольклору и мифологии Востока).
ЛЭС 1987 – Литературный энциклопедический словарь / под общ. ред. В. М. Кожевникова, П. А. Николаева. – М. : Сов. Энцикл., 1987. – 751 с.
Мальдзіс 1987 – Мальдзіс, А. З літаратуразнаўчых вандраванняў : нарысы, эсэ, дзённікі / Адам Мальдзіс. – Мн., 1987. – 215 с.
Мальцев 1981 – Мальцев, Г. И. Традиционные формулы русской необрядовой лирики :
К изучению эстетики устнопоэтического канона / Г. И. Мальцев // Русский фольклор. – Л. :
Наука, 1981. – Т. 21 : Поэтика русского фольклора. – С. 13–37.
Мартыненко 1980 – Мартыненко, Л. Б. Вопросы контаминации русских народных необ-
рядовых лирических песен : автореф. дис. … канд. филологических наук : специальность 10.01.09 – фольклористика / Мартыненко Лариса Борисовна ; АН БССР. Ин-т искусствоведения этнографии и фольклора. – Мн., 1980. – 24 с.
Мелетинский 1990 – Мелетинский, Е. М. Историческая поэтика новеллы / Е. М. Мелетин-
ский ; отв. ред. Ю. Б. Виппер. – М. : Наука : Главн. ред. вост. лит., 1990. – 280 с.
Пермяков 1970 – Пермяков, Г. Л. От поговорки до сказки (Заметки по общей теории клише) / Г. Л. Пермяков ; АН СССР. Ин-т востоковедения ; отв. ред. Ю. В. Рождественский. – М. : Наука : Гл. ред. вост. лит., 1970. – 240 с.
Петровский 1927 – Петровский, М. А. Морфология новеллы / М. А. Петровский // Ars poetica : сб. ст. / под ред. М. А. Петровского. – М. : ГАХН, 1927. – Лит. секция : Вып. 1. –
С. 69–100.
Поэты 1972 – Поэты XVIII века. [в 2 т.]. Т. 1–2 / сост. Г. П. Макогоненко, И. З. Сермана ; вступ. ст. Г. П. Макогоненко. – М. : Сов. писатель, 1972. – 623 с.; 588 с.
Пропп 1976 – Пропп, В. Я. Кумулятивная сказка / В. Я. Пропп // Пропп, В. Я. Фольклор
и действительность : избранные ст. / сот., ред., предисл., и прим. Б. Н. Путилова. – М. : Наука, 1976. – С. 241–257.
Пропп 1976а – Пропп, В. Я. Принципы классификации фольклорных жанров / В. Я. Пропп //
Пропп, В. Я. Фольклор и действительность : избранные ст. / сот., ред., предисл. и прим.
Б. Н. Путилова. – М. : Наука, 1976. – С. 34–45.
Пропп 2001 – Пропп, В. Я. Морфология волшебной сказки / В. Я. Пропп ; науч. ред., текстол. коммент. И. В. Пешков. – М. : Лабиринт, 2001. – 244 с.
Рагойша 2004 – Рагойша, В. П. Паэтычны слоўнік / Вячаслаў Рагойша. – 3-е выд., дапр.
і дап. – Мн. : Бел. навука, 2004. – 576 с.
Разумова 1991 – Разумова, И. А. Стилистическая обрядность русской волшебной сказки / И. А. Разумова ; отв. ред. Б. Н. Путилов. – Петрозаводск : Карелия, 1991. – 152 с.
Реформатский 1922 – Реформатский, А. А. Опыт анализа новеллистической композиции / А. А. Реформатский. – М. : Проф. тех. шк. полиграф. произ-ва, 1922. – 20 с.
Рыбников 1862 – Песни, собранные П. Н. Рыбниковым : в 4 ч. Ч. 2 : Народные былины, старины и побывальщины : – М. : тип. А. Семена, 1862. – 354, CCCLXXIV с.
Сівіцкі 2024 – Сівіцкі, У. Беларуская сацыяльна-бытавая казка і тэндэнцыі яе развіцця
ў другой палове XX – першай трэці XXI стагоддзя / Уладзімір Сівіцкі // Беларускі фальклор : матэрыялы і даследаванні : зб. навук. пр. – Мн. : Бел. навука, 2024. – Вып. 12. – С. 110–144.
СЛТ 1925 – Словарь литературных терминов : в 2 т. Т. : 1–2 / под ред. Н. Бродского,
А. Лаврецкого, Э. Лунина, В. Льва-Рогачевского, М. Розанова, В. Чешихина-Ветренского. – М.; Л. : Изд-во Л. Д. Френкель, 1925. – 1198 с. – (Литературная энциклопедия).
СЛТ 1974 – Словарь литературоведческих терминов / ред.-сост. Л. И. Тимофеев, С. В. Тураев ; ред.-библиограф З. В. Михайлова. – М. : Просвещение, 1974. – 510 с.
СУС 1979 – Сравнительный указатель сюжетов : Восточнославянская сказка / сост.
Л. Г. Бараг, И. П. Березовский, К. П. Кабашников, Н. В. Новиков ; отв. ред. К. В. Чистов. – Л. : Наука, 1979. – 437 с.
СУСМРЛ-1 2006 – Словарь-указатель сюжетов и мотивов русской литературы : экспериментальное издание / отв. ред. Е. К. Ромодановская. – 2-е изд., стер. – Новосибирск : Изд-во СО РАН, 2006. – Вып. 1. – 241 с.
СУСМРЛ-2 2006 – Словарь-указатель сюжетов и мотивов русской литературы : экспери-
ментальное издание / авт.-сост. Е. В. Капинос, Е. Н. Проскурина ; отв. ред. Е. К. Ромодановская. – Новосибирск : Изд-во СО РАН, 2006. – Вып. 2. – 243 с.
СУСМРЛ-3-1 2008 – Словарь-указатель сюжетов и мотивов русской литературы : экспе-
риментальное издание / авт.-сост. М. А. Бологова ; отв. ред. Е. К. Ромодановская. – Новоси-
бирск : Изд-во СО РАН, 2008. – Вып. 3, ч. 1. – 510 с.
СУСМРЛ-3-2 2009 – Словарь-указатель сюжетов и мотивов русской литературы : экспери-
ментальное издание / авт.-сост. М. А. Бологова ; отв. ред. Е. К. Ромодановская. – Новосибирск : Изд-во СО РАН, 2009. – Вып. 3, ч. 2. – 520 с.
Сухая 1999 – Сухая, В. А. Кантамінацыя ва ўсходнеславянскіх чарадзейных казках : аўтарэф. дыс. … канд. філал. навук : 10.01.09 / Сухая Вольга Анатольеўна ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. – Мн., 1999. – 20 с.
Тудоровская 1974 – Тудоровская, Е. А. Поэтика волшебной сказки / Е. А. Тудоровская // Прозаические жанры фольклора народов СССР : тез. докл. на Всесоюзной научной конференции «Прозаические жанры фольклора народов СССР», 21–23 мая 1974 г., г. Минск / отв. ред. В. К. Бондарчик. – Мн. : б. п., 1974. – С. 71–85.
Хроленко 1986 – Хроленко, А. Т. Блоки в фольклорном тексте : динамика и семантика / А. Т. Хроленко // Синтаксическая и лексическая семантика : (на материале языков разных систем / отв. ред. Л. Г. Панин, М. И. Черемисина. – Новосибирск : Наука, 1986. – 233–241.
Хрэстаматыя 1959 – Вусна-паэтычная творчасць беларускага народа : хрэстаматыя для вышэйшых навучальных устаноў / скл. С. І. Васілёнак, І. В. Гутараў. – Мінск : Дзярж. вуч.-пед. выд-ва БССР, 1959. – 325 с.
Хрэстаматыя 1985 – Беларускі фальклор : хрэстаматыя / склад. К. Б. Кабашнікаў [і інш.]. – 3-е выд., перапрац. – Мн. : Выш. шк., 1985. – 749 с.
Шкловский 1983 – Шкловский, В. Б. На пути к созданию характера как нового единства / Виктор Шкловский // Шкловский, В. Б. Избранное : в 2 т. – М. : Худ. ли., 1983. – Т. 1: Повести
о прозе : размышления и разборы. – С. 8–64.
Эвентов 1935 – Эвентов, И. С. Возвышение новеллы / И. Эвентов // Литературный современник. – 1935. – № 12. – С. 147–166.
Эйхенбаум 1927 – Эйхенбаум, Б. М. О’Генри и теория новеллы / Б. Эйхенбаум // Эйхенбаум, Б. М. Литература : теория, критика, полемика. – Л. : Прибой, 1927. – С. 166–209.
ATU 2004 – Uther, H.-J. The Types of International Folktales : A Classification and Bibliography Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson / Hans-Jörg Uther. – Helsinki : Academia Scientarium Fennica, 2004. – Vol. I–III. – 619 p.; 536 p.; 284 p.
Wróblewska 2007 – Wróblewska, V. Ludowa bajka nowelistyczna : źródła, wątki, konwencje / Violetta Wróblewska. – Toruń : Wyd-wo Naukowe Uniw. Mikołaja Kopernika, 2007. – 401 s.
Anikin 1996 – Anikin, V. P. Teoriya fol’klora : kurs lektsiy [Theory of folklore : a course
of lectures] / V. P. Anikin. –: MGU, 1996. – 406 p. [in Russian]
Antalohija 2001 – Antalohija bielaruskaj bajki [Anthology of Belarusian fables] / comp.
and ed. by I. Januškievič. – Mn. : Uradžaj, 2001. – 268 p. : ill. [in Belarusian]
Aristotel’ 1957 – Aristotel’. Ob iskusstve poezii [On the Art of Poetry] / Aristotel’ ; trans.
by V. G. Appel’rota ; ed. and comment F. A. Petrovsky. – M. : Gosizd. khud. lit., 1957. – 183 p.
[in Russian]
ATU 2004 – Uther, H.-J. The Types of International Folktales : A Classification and Bibliography Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson. Vol. I–III / Hans-Jörg Uther. – Helsinki : Academia Scientarium Fennica, 2004. – 619 p.; 536 p.; 284 p.
Barabanova 1989 – Barabanova, L. P. Tipologiya vostochnoslavyanskoy novellisticheskoy skazki [Typology of the East Slavic novelistic tale] : abstract of the diss. … candidate of philological science : 10.01.09 – fol’kloristika / Larisa Petrovna Barabanova. – Mn., 1989. – 19 p. [in Russian]
BNT 1971 – Kazki pra žyviol i čaradziejnyja kazki [Tales about animals and magical tales] / comp. K. P. Kabašnikaŭ ; ed. V. K. Bandarčyk. – Mn. : Navuka i technika, 1971. – 496 p. [in Belarusian]
BNT 1973 – Čaradziejnyja kazki. Č. 2 [Magical tales. Part 1] / comp. K. P. Kabašnikaŭ, H. A. Barta-ševič ; ed. V. K. Bandarčyk. – Minsk : Navuka i technika, 1973. – 647 p. [in Belarusian]
BNT 1974 – Žartoŭnyja piesni [Joking songs] / comp., system. texts, intro. art. and comment.
I. K. Ciščanka ; musical part and intro. art. to it S. H. Nisnievič ; ed. A. S. Fiadosik, H. I. Citovič. –
Mn. : Navuka i technika, 1974. – 728 p. with not. – [in Belarusian]
BNT 1978 – Čaradziejnyja kazki. Č. 2 [Magical Tales. Part 2] / comp. K. P. Kabašnikaŭ,
H. A. Bartaševič ; ed. V. K. Bandarčyk. – Mn. : Navuka i technika, 1978. – 696 p. [in Belarusian]
Bondi 1977 – Bondi, S. M. O ritme [On Rhythm] / S. M. Bondi // Kontekst 1976 : Literaturno-teoreticheskiye issledovaniya [Literary and Theoretical Studies] / resp. ed. A. S. Myasnikov. – M. : Nauka, 1977. – P. 100–129. [in Russian]
Chrestamatyja 1959 – Vusna-paetyčnaja tvorčasć bielaruskaha naroda : chrestamatyja dlia vyšejšych navučaĺnych ustanoŭ [Oral and poetic creativity of the Belarusian people: a textbook for higher educational institutions] / comp. S. I. Vasilionak, I. V. Hutaraŭ. – Mn. : Dziarž. vuč.-pied. vyd-va BSSR, 1959. – 325 p. [in Belarusian]
Chrestamatyja 1985 – Bielaruski faĺklor : chrestamatyja [Belarusian folklore: a textbook] / comp. K. B. Kabašnikaŭ et al. – 3rd ed., revised. – Mn. : Vyš. Šk., 1985. – 749 p. [in Belarusian]
Dapamožnik 1957 – Bielaruskaja narodna-paetyčnaja tvorčasć : dapamožnik dlia studentaŭ-filolahaŭ [Belarusian folk poetic creativity: a manual for philology students] / comp. P. P. Achry-
mienka. – Homieĺ : [s. n.], 1957. – 119 p. [in Belarusian]
Eventov 1935 – Eventov, I. S. Vozvysheniye novelly [The Rise of the Short Story] / I. Eventov // Literaturnyy sovremennik [Literary Contemporary]. – 1935. – № 12. – P. 147–166. [in Russian]
Eykhenbaum 1927 – Eykhenbaum, B. M. O’Genri i teoriya novelly [O’Henry and the Theory
of the Short Story] / B. Eykhenbaum // Literatura : teoriya, kritika, polemika [Literature: Theory, Criticism, Polemics]. – L. : Priboy, 1927. – P. 166–209. [in Russian]
Gasparov 1971 – Gasparov, M. L. Antichnaya literaturnaya basnya : (Fedr i Babriy) [Ancient lite-
rary fable: (Phaedrus and Babriy)] / resp. ed. F. A. Petrovsky. – M. : Nauka, 1971. – 280 p. [in Russian]
Kajanidzi 2018 – Kajanidzi, L. Asablivasci smalienskich faĺklornych kazak, sabranych V. K. Jafre-
mienkavym : Siužetnaja sintahmatyka, siemantyka, struktura [Peculiarities of Smolensk folklore tales collected by V. K. Efremenkov: Plot syntagmatics, semantics, structure] / Lieanid Kajanidzi // Bielaruski faĺklor : materyjaly i dasliedavanni. – Mn. : Biel. navuka, 2018. – Iss. 11. – P. 119–140.
[in Belarusian]
Kajanidzi 2024 – Kajanidzi, L. Strukturna-siemijatyčnyja i historyka-hienietyčnyja asabliva-
sci bielaruskich kazak «Kumaŭ ložak» («Rasbojnik Madej») (SUS 756V) [Structural-semiotic
and historical-genetic features of the Belarusian fairy tales “Kumau lozhak” (“Robber Madei”)
(SUS 756B)] / Lieanid Kajanidzi // Bielaruski faĺklor : materyjaly i dasliedavanni. – Mn. : Biel. navuka, 2024. – Iss. 11. – P. 62–86. [in Belarusian]
Katok 1977 – Katok – zalaty labok : bielaruskija narodnyja kazki pra žyviol [Cat – the golden forehead: Belarusian folk tales about animals] / adaptation by A. Jakimovič ; art. A. Volkaŭ. – Mn. : Mast. lit., 1977. – 144 p. [in Belarusian]
Kerbelite 1991 – Kerbelite, B. Istoricheskoye razvitiye struktur i semantiki skazok : (na materiale litovskikh volshebnykh skazok) [Historical Development of the Structure and Semantics of Fairy Tales: (Based on Lithuanian Fairy Tales)] / Bronislava Kerbelite ; resp. ed. M. V. Gatsak. – Vil’nyus : Vaga, 1991. – 381 p. [in Russian]
Kerbelite 2001 – Kerbelite, B. Tipy narodnykh skazaniy : Strukturno-semanticheskaya klas-
sifikatsiya litovskikh etiologicheskikh, mifologicheskikh skazaniy i predaniy [Types of Folk Tales: Structural and Semantic Classification of Lithuanian Etiological, Mythological Tales and Legends] / Bronislava Kerbelite. – StP. : Yevropeyskiy dom, 2001. – 605 p. [in Russian]
Kerbelite 2005 – Kerbelite, B. Tipy narodnykh skazok : Strukturno-semanticheskaya klassifikatsiya litovskikh narodnykh skazok. Ch. 1 [Types of Folk Tales: Structural and Semantic Classification of Lithuanian Folk Tales. Part 1] / Bronislava Kerbelite. – M. : RGU, 2005. – 230 p.
[in Russian]
Kestkheyi 1989 – Kestkheyi, T. Anatomiya detektiva : Sledstviye po delu o detektive [Anatomy
of a Detective: Investigation into the Case of a Detective] / Tibor Kestkheyi ; trans. from Hungarian
Y. Tumarkina ; preface G. A. Andzhaparidze. – [Budapesht] : Korvina, 1989. – 261 p. [in Russian]
Khrolenko 1986 – Khrolenko, A. T. Bloki v fol’klornom tekste : dinamika i semantika [Oral
and poetic creativity of the Belarusian people: a textbook for higher educational institutions] /
A. T. Khrolenko // Sintaksicheskaya i leksicheskaya semantika : (na materiale yazykov raznykh sistem [Syntactic and lexical semantics: (based on the materials of languages of different systems] / resp. ed. L. G. Panin, M. I. Cheremisina. – Novosibirsk : Nauka, 1986. – 233–241. [in Russian]
Kruk 1989 – Kruk, I. I. Vostochnoslavyanskiye skazki o zhivotnykh : obrazy, kompozitsiya [East Slavic Animal Tales: Images, Composition] / I. I. Kruk ; ed. K. P. Kabashnikov. – Mn. : Nauka
i tekhnika, 1989. – 159 p. [in Russian]
Kvyatkovskiy 1966 – Kvyatkovskiy, A. P. Poeticheskiy slovar’ [Poetic Dictionary] / A. P. Kvyatkov-
sky ; scient. ed. I. Rodnyanskaya. – M. : Sov. Entsikl., 1966. – 375 p. [in Russian]
LES 1987 – Literaturnyy entsiklopedicheskiy slovar’ [Literary Encyclopedic Dictionary] /
ed. by V. M. Kozhevnikov, P. A. Nikolayev. – M. : Sov. Entsikl., 1987. – 751 p. [in Russian]
Lévi-Strauss 1985 – Lévi-Strauss, C. Struktura i forma : (razmyshleniya nad odnoy rabotoy Vladimira Proppa) [Structure and Form: (Reflections on a Work by Vladimir Propp)] / K. Levi-Stross //
Zarubezhnyye issledovaniya po semiotike fol’klora : sbornik statey [Foreign Studies in the Semio-
tics of Folklore: A Collection of Articles] / comp. Y. M. Meletinskiy, S. Y. Neklyudov ; trans.
by T. V. Tsiv’yan. – M. : Nauka, 1985. – P. 35–76. [in Russian]
Lord 1994 – Lord, A. B. Skazitel’ [The Singer of Tales] / A. B. Lord ; trans. from English
and comment. by Y. A. Kleyner i G. A. Levinton ; afterword by B. N. Putilov ; articles by A. I. Zaytsev, Y. A. Kleyner. – M. : Izd. firma «Vostochnaya literatura» RAN, 1994. – 368 p. – (Research on folklore and mythology of the East). [in Russian]
Maĺdzis 1987 – Maĺdzis, A. Z litaraturaznaŭčych vandravanniaŭ : narysy, ese, dzionniki [From literary travels: study, essays, diaries] / Adam Maĺdzis. – Mn., 1987. – 215 p. [in Belarusian]
Mal’tsev 1981 – Mal’tsev, G. I. Traditsionnyye formuly russkoy neobryadovoy liriki : K izucheniyu estetiki ustnopoeticheskogo kanona [Traditional Formulas of Russian Non-Ritual Lyrics: Toward
a Study of the Esthetics of the Oral Poetic Canon] / G. I. Mal’tsev // Russkiy fol’klor. Т. 21 : Poetika russkogo fol’klora [Russian Folklore. Vol. 13 : Poetics of Russian Folklore]. – L. : Nauka, 1981. –
P. 13–37. [in Russian]
Martynenko 1980 – Martynenko, L. B. Voprosy kontaminatsii russkikh narodnykh neobrya-
dovykh liricheskikh pesen [Issues of Contamination of Russian Folk Non-Ritual Lyric Songs] : abstract of the diss. … cand. of philol. science : 10.01.09 – fol’kloristika / Martynenko Larisa Bori-
sovna. – Mn., 1980. – 24 p. [in Russian]
Meletinskiy 1990 – Meletinskiy, Ye. M. Istoricheskaya poetika novelly [Historical Poetics
of the Short Story] / Y. M. Meletinskiy ; resp. ed. Y. B. Vipper. – M. : Nauka : Glavn. red. vost. lit., 1990. – 280 p. [in Russian]
Permyakov 1970 – Permyakov, G. L. Ot pogovorki do skazki (Zametki po obshchey teorii
klishe) [From saying to fairy tale (Notes on the general theory of cliches)] / G. L. Permyakov ; resp.
ed. Y. V. Rozhdestvenskiy. – M. : Nauka : Gl. red. vost. lit-ry, 1970. – 240 p. [in Russian]
Petrovskiy 1927 – Petrovskiy, M. A. Morfologiya novelly [Morphology of the short story] /
M. A. Petrovskiy // Ars poetica : sb. st. [Ars poetica: collection of articles] / ed. M. A. Petrov-
skogo. Lit. Section. – M. : GAKHN, 1927. – Vol. 1. – P. 69–100. [in Russian]
Poety 1972 – Poety XVIII veka. [V 2 t.]. T. 1–2 [Poets of the 18th Century. [In 2 vol.]. Vol. 1–2] / comp. G. P. Makogonenko, I. Z. Serman ; introduction by G. P. Makogonenko. – M. : Sov. Pisatel’, 1972. – 623 p.; 588 p. [in Russian]
Propp 1976 – Propp, V. Y. Kumulyativnaya skazka [The Cumulative Tale] / V. Y. Propp // Fol’klor i deystvitel’nost’ : izbrannyye stat’i [Folklore and Reality: Selected Articles] / collected, ed., foreword, and notes by B. N. Putilov. – M. : Nauka, 1976. – P. 241–257. [in Russian]
Propp 1976a – Propp, V. Y. Printsipy klassifikatsii fol’klornykh zhanrov [Principles of Classi-
fication of Folklore Genres] / V. Y. Propp // Fol’klor i deystvitel’nost’ : izbrannyye st. [Folklore and Reality: Selected Articles] / collected, ed., foreword, and notes by B. N. Putilov. – M. : Nauka, 1976. – P. 34–45. [in Russian]
Propp 2001 – Propp, V. Y. Morfologiya volshebnoy skazki [Morphology of the Fairy Tale] /
V. Y. Propp ; scientific editor, textological comment. I. V. Peshkov. – M. : Labirint, 2001. – 244 p.
[in Russian]
Rahojša 2004 – Rahojša, V. P. Paetyčny sloŭnik [Poetic Dictionary] / Viačaslaŭ Rahojša. – 3rd ed., edited and supplemented. – Mn. : Bielarus. navuka, 2004. – 576 p. [in Belarusian]
Razumova 1991 – Razumova, I. A. Stilisticheskaya obryadnost’ russkoy volshebnoy skazki [Stylistic rituals of the Russian fairy tale] / I. A. Razumova ; resp. ed. B. N. Putilov. – Petrozavodsk : Kareliya, 1991. – 152 p. [in Russian]
Reformatskiy 1922 – Reformatskiy, A. A. Opyt analiza novellisticheskoy kompozitsii [An Ana-
lysis of Short Story Composition] / A. A. Reformatskiy. – M. : Prof. tekh. shk. poligraf. proiz-va, 1922. – 20 p. [in Russian]
Rybnikov 1862 – Pesni, sobrannyye P. N. Rybnikovym [Songs Collected by P. N. Rybnikov] :
in 4 pts. – M. : tip. A. Semena, 1862. – Pt. 2 : Narodnyye byliny, stariny i pobyval’shchiny [Folk Epics, Old Stories, and Historical Stories]. – 354, CCCLXXIV p. [in Russian]
Shklovskiy 1983 – Shklovskiy, V. B. Na puti k sozdaniyu kharaktera kak novogo yedinstva
[On the Path to Creating Character as a New Unity] / Viktor Shklovskiy // Shklovskiy, V. B. Izbrannoye [Shklovskiy, V. B. Selected Works] : in 2 vols. – Moscow : Khud. li., 1983. – Vol. 1 : Povesti o proze : razmyshleniya i razbory [Stories about Prose: Reflections and Analysis]. – P. 8–64. [in Russian]
Sivicki 2024 – Sivicki, U. Bielaruskaja sacyjaĺna-bytavaja kazka i tendencyi jaje razviccia ŭ druhoj palovie XX – pieršaj treci XXI stahoddzia [Belarusian social and everyday fairy tale and trends in its development in the second half of the 20th – first third of the 21st century] / Uladzimir Sivicki // Bielaruski faĺklor : materyjaly i dasliedavanni. – Mn. : Biel. navuka, 2024. – Iss. 12. – P. 110–144.
[in Belarusian]
SLT 1925 – Slovar’ literaturnykh terminov. [Dictionary of Literary Terms]: in 2 vols. – M. ; L. : Izd-vo L. D. Frenkel’, 1925. – Vols.: 1–2 / ed. by N. Brodsky, A. Lavretsky, E. Lunin, V. L’va-Roga-
chevsky, M. Rozanov, V. Cheshikhin-Vetrensky. – 1198. – (Literary Encyclopedia). [in Russian]
SLT 1974 – Slovar’ literaturovedcheskikh terminov [Dictionary of Literary Terms] / ed.-comp.
L. I. Timofeyev, S. V. Turayev ; ed.-bibl. Z. V. Mikhaylova. – M. : Prosveshcheniye, 1974. – 510 p.
[in Russian]
Suchaja 1999 – Suchaja, V. A. Kantaminacyja va ŭschodnieslavianskich čaradziejnych kazkach [Contamination in East Slavic fairy tales] : abstract of the diss. … cand. of philol. science : 10.01.09 – faĺklarystyka / Suchaja Voĺha Anatoĺjeŭna. – Mn., 1999. – 20 p. [in Belarusian]
SUS 1979 – Sravnitel’nyy ukazatel’ syuzhetov : Vostochnoslavyanskaya skazka [Comparative Index of Plots: The East Slavic Fairy Tale] / comp. L. G. Barag, I. P. Berezovsky, K. P. Kabashnikov,
N. V. Novikov ; resp. ed. K. V. Chistov. – L. : Nauka, 1979. – 437 p. [in Russian]
SUSMRL-1 2006 – Slovar’-ukazatel’ syuzhetov i motivov russkoy literatury : eksperimental’noye izdaniye [Dictionary and Index of Plots and Motifs of Russian Literature: Experimental Edition] / resp. ed. Ye. K. Romodanovskaya. – 2-ye izd., ster. – Novosibirsk : Izd-vo SO RAN, 2006. – Iss. 1. –
241 p. [in Russian]
SUSMRL-2 2006 – Slovar’-ukazatel’ syuzhetov i motivov russkoy literatury : eksperimental’noye izdaniye. [– Dictionary and Index of Plots and Motifs of Russian Literature: Experimental Edition.]. / author-comp. Y. V. Kapinos, Y. N. Proskurina ; resp. ed. Y. K. Romodanovskaya. – Novosibirsk :
Izd-vo SO RAN, 2006. – Iss. 2. – 243 p. [in Russian]
SUSMRL-3-1 2008 – Slovar’-ukazatel’ syuzhetov i motivov russkoy literatury : eksperimental’noye izdaniye. [Dictionary and Index of Plots and Motifs of Russian Literature : Experimental Edition]. / author-comp. M. A. Bologova ; resp. ed. Y. K. Romodanovskaya. – Novosibirsk : Izd-vo SO RAN, 2008. – Iss. 3, pt. 1. – 510 p. [in Russian]
SUSMRL-3-2 2009 – Slovar’-ukazatel’ syuzhetov i motivov russkoy literatury : eksperimental’noye izdaniye [Dictionary and Index of Plots and Motifs of Russian Literature : Experimental Edition] / author-comp. M. A. Bologova ; resp. ed. Y. K. Romodanovskaya. – Novosibirsk : Izd-vo SO RAN, 2009. – Iss. 3, pt. 2. – 520. [in Russian]
Tudorovskaya 1974 – Tudorovskaya, Y. A. Poetika volshebnoy skazki [Poetics of the Fairy Tale] / Y. A. Tudorovskaya // Prozaicheskiye zhanry fol’klora narodov SSSR : tezisy dokladov na Vsesoyuznoy nauchnoy konferentsii «Prozaicheskiye zhanry fol’klora narodov SSSR» (21–23 maya 1974 goda,
g. Minsk) [Prose Genres of Folklore of the Peoples of the USSR: Abstracts of Papers at the All-Union Scientific Conference “Prose Genres of Folklore of the Peoples of the USSRˮ (May 21–23, 1974, Minsk)] / resp. ed. V. K. Bondarchik. – Mn. : b. p., 1974. – P. 71–85. [in Russian]
Vedernikova 1972 – Vedernikova, N. M. Kontaminatsiya kak tvorcheskiy priyem v volshebnoy skazke [Contamination as a Creative Device in the Fairy Tale] / N. M. Vedernikova // Russkiy fol’klor [Russian Folklore]. – L. : Nauka, 1972. – Vol. 13 : Russkaya narodnaya proza [Russian Folk Prose]. – P. 160–165. [in Russian]
Veselovskiy 1938 – Veselovskiy, A. N. Sobraniye sochineniy. T. 16 : stat’i o skazke (1868–1890) [Collected Works. Vol. 16: Articles on the Fairy Tale (1868–1890)] / A. N. Veselovskiy; prep. by M. K. Aza-dovsky and V. F. Shishmarev ; resp. ed. V. M. Zhirmunsky. – M. ; L. : Izd-vo AN SSSR, 1938. – 368 p. [in Russian]
VF 1993 – Vostochnoslavyanskiy fol’klor : slov. nauch. i nar. terminologii [East Slavic folklore: vocabulary, scientific and folk terminology] / resp. ed. K. P. Kabashnikov. – Mn. : Nauka i tekhnika, 1993. – 478 p. [in Russian]
Vinogradov 1937 – Vinogradov, I. A. O teorii novelly [On the Theory of the Short Story] / Ivan Vinogradov // Vinogradov, I. A. Br’ba za stil’ : sbornik statey [Fight for Style: A Collection of Articles]. – L. : Khud. lit., 1937. – P. 5–85. [in Russian]
Vygotskiy 1986 – Vygotskiy, L. S. Psikhologiya iskusstva [Psychology of Art] / L. S. Vygotsky ; preface A. N. Leont’yeva ; comment V. V. Ivanova. 3-ye izd. – M. : Iskusstvo, 1986. – 573 p. [in Russian]
Wróblewska 2007 – Wróblewska, V. Ludowa bajka nowelistyczna : źródła, wątki, konwencje [Folk fairy tale short story : sources, threads, conventions] / Violetta Wróblewska. – Toruń : Wyd-wo Naukowe Uniw. Mikołaja Kopernika, 2007. – 401 p. [in Polish]
Zholkovskiy 1994 – Zholkovskiy, A. K. Bluzhdayushchiye sny i drugiye raboty [Wandering Dreams and Other Works] / A. K. Zholkovsky ; ed. N. Zorina. – M. : Nauka : Izd. firma “Vostoch. lit.”, 1994. – 427 p. [in Russian]
Zinov’yev 1987 – Zinov’yev, V. P. Bylichka kak zhanr fol’klora i yeye sovremennyye sud’by
[A Short Story as a Folklore Genre and Its Modern Fates] / V. P. Zinov’yev // Mifologicheskiye rasskazy russkogo naseleniya vostochnoy Sibiri [Mythological Stories of the Russian Population of Eastern Siberia] / comp. V. P. Zinov’yeva ; resp. ed. R. P. Matveyev ; comment, research apparatus by V. P. Zi-
nov’yev, G. N. Zinov’yeva, N. L. Novikova. – Novosibirsk : Nauka, 1987. – P. 381–400. [in Russian]
Zuyeva 1992 – Zuyeva, T. V. O zhanrovom vydelenii volshebnykh skazok [On the genre clas-
sification of fairy tales] / T. V. Zuyeva // Skazka i neskazochnaya proza: mezhvuzovskiy sbornik nauchnykh trudov [Fairy tale and non-fairy tale prose: inter-university collection of scientific papers] / resp. ed. N. I. Prokof’yev, T. V. Zuyeva. – M. : Prometey, 1992. – P. 24–51. [in Russian]
Выкладчык: Уладзімір Лобач
Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў
Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.
Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі
Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў
Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.
Каментароў — 0
Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.